Омолойго сахалар кэлиилэрин туһунан «Эллэйаада» кинигэҕэ суруллубут номох маннык түгэни кэпсиир.
«Биирдэ сайын ардах түһэ турар кэмигэр Чокуйа уонна Маҥыс диэн Бороҕон дьонноро оттуу сылдьыбыттар. Маҥыс ойуун эбит. Чокуйа ардахтан илийбит хотуурун угун төлө тутан бииргэ үлэлии сылдьар эдьиийин өлөрдүү бааһырдыбыт. Отчуттар эдьиийбитин өлөрбүппүт иһин аймахтарбыт иэстэһиэхтэрэ диэн эппиэтинэстэн куттанан атах балай куотарга быһаарыммыттар.
Болдьоһон баран кинилэр уонна өссө биир киһи буоланнар тус хоту түспүттэр. Дьааҥы сис хайаларын Буос ыт аартыгынан туораабыттар. Бу айаҥҥа туруналларын саҕана Маҥыс ойуун көрүүлэммит. Кини ырааҕы-киэҥи анааран баран маннык түмүккэ кэлбит: «Хотугу Муустаах байҕал кытылыгар күөл баар. Ол хоту өттүгэр сэттэ, уҥа өттүгэр үс баараҕай тиит үүнэн тураллар, үс булгунньах көстөр. Күөлтэн биэс былас тэйиччинэн үрэх устан ааһар. Өскөтүн бу күөлү хорон үрэххэ ыыттахха, бэрт нүөл ходуһа сирэ тахсыыһы. Биһиги онно тиийдэхпитинэ оҕобут-уруубут чэчирииһи».
Күрүөйэхтэр үс сыл устата айаннаан Омолой үрэҕэр тиийбиттэр. Онно түһэр үрэх чүөмпэтиттэн куйуурунан элбэх балыгы баспыттар. Айанньыттар бу үрэҕи Кураанах диэн ааттаабыттар. Кинилэр Арҕаа үрэх диэн Омолой биир салаатын аттыттан били ойуун көрүүлэммит күөлүн булбуттар. Ону хорон ходуһа сирэ оҥостубуттар. Бу сир былыр Хаартыйа диэн ааттаах эбит. Ити күрээн тиийбит дьонтон Дьааҥы улууһун Бороҕон нэһилиэгэ үөскээбит».
Архыып докумуоннара уонна кырдьаҕастар кэпсээннэрэ Омолой үрэх төрдүгэр түөрт аҕа уустара олорбуттарын бигэргэтэллэр. Нуучча хаһаактара дьаһааҕы хомуйбут матырыйаалларыгар Баатылы уонна Ноҕоот аҕа уустара бааллара ахтыллар. Кинилэр өбүгэлэрэ манна хаһан кэлбиттэрэ биллибэт.
90-тан тахсыбыт ытык кырдьаҕас Е.А. Болтунов: «Биһиги хаһан кэлбиппитин билбэппин эрээри, сахаларбыт, баатылаларбыт», – диэн сэһэргиир буолара. Онтон Булуҥ Күһүүрүн аллараа өттүгэр баар Чекуровка олохтооҕо, 90 сааһын ааспыт М.С. Старостина: «Былыр Чекуровка диэкиттэн Күп Эдьээн диэн эбээннэр аҕа уустара кэлэн Омолойго түһэр салааны Күп үрэҕэ диэн ааттаан онно олорбуттар. Кэлин кинилэр Стручков-Куруппааскы диэн Бороҕон сахатын төрүттэнэн Болтуновтар диэн сүрэхтэммиттэр уонна сорохторо сахалар, атыттара эбээннэр диэн суруйтарбыттар», — диэн иһитиннэрбитэ. Онон бу дьону Күп аҕатын ууһа диэн ааттыахха сөп.
19-с үйэҕэ саамай бүтэһигинэн кэлбит дьонунан Слепцовтар аҕа уустара буолар. Кинилэр бэйэлэрин «элгэстэрбит» дэнэллэр. Ол аата, Дьааҥы оройуонун Элгэс нэһилиэгиттэн төрүттээх дьон буолуохтаахтар.
Онон Омолой нэһилиэгин төрүттээбит сүрүн аҕа уустарынан баатылылар, ноҕооттор, күптэр уонна элгэстэр буолаллар эбит диэн түмүгү оҥоруохха сөп. Маны сэргэ манна бултаан-алтаан аһыыр көс олохтоох омуктар эмиэ бааллар эбит. Ону Омук күөлэ, Чукчалаах диэн сирдэр ааттара туоһулууллар.
“Усуйаана былыргыта уонна билиҥҥитэ” кинигэттэн (кыл. ред. Петр Томскай)