Мария Владимировна Лебедева 1916 сыллаахха Силээннээх нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Кини баара-суоҕа 16 саастааҕар «Ыччат ыллыга» табаарыстыба толору бырааптаах чилиэнинэн буолбута уонна аҕа саастаах дьону кытта тэҥҥэ үлэлээбитэ. Соруйуллубут дьыалаҕа үтүө суобастаах сыһыанынан, общественнай үлэҕэ көхтөөх кыттыыны ыларынан, ханнык да үлэҕэ толлон-чаҕыйан турбатынан биир дойдулаахтарын убаастабылын ылбыта.
Аҕа дойду Улуу сэриитэ саҕаланыытыгар эдэркээн кыысчаан баҕа өттүнэн сылгыһытынан үлэлии барбыта. Үрдүк эппиэтинэстээх сорудаҕы чиэстээхтик толорбута. Кыайыы буолбутун нөҥүө сылыгар Мария Владимировна бастакы правительственнай наҕараадатын – «Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии 1941-1945 сс. килбиэннээх үлэтин иһин» мэтээли ылбыта.
Онтон кэлин кини, төһө да эмдэй-сэмдэй кыра оҕолордооҕун иһин, үлэ-хамнас инники күөнүгэр испитэ.
М.В. Лебедева Силээннээх сельскэй Сэбиэтин бастакы депутатынан буоларын туһунан оннооҕор Сайылыкка бука бары билэр буолбатахтар. Онтон нэһилиэк Сэбиэтин бастакы быыбара 1939 сыллаахха буолбута. Онно 5-с нүөмэрдээх уокурук быыбардааччылара холкуос бастыҥ үлэһитэ Мария Владимировна Лебедеваны нэһилиэк Сэбиэтин депутатынан талар иһин биир санаанан куоластаабыттара. Ол кэнниттэн кини Депутатскай бөһүөлэгин бастакы депутатынан буолбута.
– Мин хорҕолдьун баайдаах сир хаһан аһыллыбытын чуолкайдык билбэппин, – диир үлэ бэтэрээнэ. – 1943 сыллаахха биһиги табаны иитэр биригээдэбит билигин Депутатскай бөһүөлэк турар сиригэр – Ойуун Уҥуохтаахха кылгас кэмҥэ тохтоон олорбута. Ол саҕана онно дьоннор суохтара.
Сэрии кэнниттэн биһиэхэ хантан эрэ ыраахтан кэлбит дьон хорҕолдьун баайдаах сири арыйбыттарын туһунан сурах иһиллибитэ. Биирдэ Дьааҥы өрүс чугаһыгар кыыл табаны бултуу сылдьар силээннээхтэр Ойуун Уҥуохтаах диэки хаайыылаахтары харабыллаан илдьэн эрэллэрин ыраахтан көрбүттэрин кэпсээбиттэрэ. Кинилэр 500-тэн тахса үһүлэр. Верхоянскай оройуонун кииниттэн – Баатаҕайтан чугас сытар «Эһэ Хайа» руднигыттан үүрэн аҕалбыттар.
Хаайыылаахтар улаханнык сылайбыт-элэйбит көрүҥнээхтэр эбит. Суола-ииһэ суох сиринэн сүүһүнэн километры сатыы айаннааһын – манан дьыала буолбатах. Оччотооҕу сааскы кэм наһаа тымныы этэ.
Хаайыылаахтар бараахтары уонна да атын объектары туппуттарын кэпсээбиттэр. Көҥүл сылдьар үлэһиттэр аҕыйахтара. 1953 сыллаахха олохтоох Сэбиэт быыбара буолбута. Ол саҕана Депутатскай бөһүөлэк статуһа да, аата-суола да суоҕа. Онон онно Силээннээх нэһилиэгин Сэбиэтин 11 №-дээх быыбардыыр учаастагын тэрийбиттэрэ.
Быыбар иннинээҕи мунньахха миигин депутакка кандидатынан туруорбуттара. Итэҕэллээх киһибинэн бириискэ дириэктэрэ Г.А. Кадзов буолбута. Быыбар иннинэ горняктары кытта көрсүһүү ыытыллыбыта. Онно Георгий Александрович хорҕолдьун хостуур тэрилтэ үлэтин-хамнаһын сиһилии кэпсээбитэ уонна хорҕолдьуну хостооччулар уонна холкуостаахтар икки ардыларыгар шефтии сибээһи олохтуур туһунан этиини киллэрбитэ. Ол кэнниттэн ыалдьыттар биһиэхэ тракторы бэлэхтээбиттэрэ.
Миигин депутакка кандидатынан туруорбут быыбардыыр учаастак баара-суоҕа 25 быыбардааччылааҕа. Атыттар куоластыыр бырааптара суоҕа. Саҥа тэриллибит учаастакка быыбардыыр хампаанньаны Силээннээх оскуолатын учуутала В.Н. Дьячковскай баһылыктаах хамыыһыйа ыыппыта.
1953 сыл олунньу 23 күнүгэр миэхэ үөрүүлээх быһыыга-майгыга нэһилиэк Сэбиэтин депутатын 5 №-дээх дастабырыанньатын туттарбыттара. Ол кэнниттэн быыбардааччылар миэхэ горняктары ас-үөл бородуукталарынан хааччыйыыга көмөнү оҥорорго накаас биэрбиттэрэ. Ону биһиги толорбуппут.
Ити сыл миэхэ бириискэттэн маннык ис хоһоонноох сурук кэлбитэ: «Саҥа нэһилиэнньэлээх пууҥҥа бөһүөлэк статуһа иҥэрилиннэ уонна кини бастакы депутатын талыы чиэһигэр Депутатскайынан ааттанна». Хомойуох иһин, мин ити суругу сүтэрэн кэбиспитим. Ол эрээри ити бөһүөлэк аатыгар бастакы депутаты чиэстээһин эрэ буолбакка, былаас олохтоох органыгар бастакы быыбары ыытыыны бэлиэтээһин быһыытынан иҥэрбиттэр дии саныыбын. Онтон ити саҥа бөһүөлэк олоҕор-дьаһаҕар ураты суолталаах түгэнинэн буолар.
П. СЛЕПЦОВА. Сайылык, 2006 с.
“Усуйаана былыргыта уонна билиҥҥитэ” кинигэттэн (кыл. ред. Петр Томскай)